Ołów w kranach Chicago. Ponad 400 tys. rur do wymiany, a prace mogą potrwać dekady

Materiał partnerski AquaVerde

Chicago ma najwięcej ołowianych przyłączy wodociągowych w Stanach Zjednoczonych. Według analiz opartych na miejskim spisie ołowiane lub podejrzewane o zawartość ołowiu jest około 412 tys. rur doprowadzających wodę do budynków — mniej więcej 84 proc. wszystkich przyłączy w mieście. Od 2021 roku wymieniono zaledwie kilkanaście tysięcy z nich, a pełna wymiana może potrwać dekady.

Skąd tyle ołowiu w chicagowskich rurach

Przyłącze to krótki odcinek rury łączący miejski wodociąg pod ulicą z instalacją w domu. W Chicago przez dziesięciolecia to właśnie ołów był wymagany przez lokalne przepisy budowlane — zakazano go dopiero w 1986 roku, gdy wszedł federalny zakaz. Dlatego problem dotyczy przede wszystkim starszej zabudowy: domów jednorodzinnych, dwu- i trzypiętrowych kamienic, czyli typowych budynków dzielnic, w których od pokoleń mieszka Polonia.

Z analizy przeprowadzonej przez Grist, WBEZ i Inside Climate News wynika, że udział ołowianych przyłączy jest najwyższy w dzielnicach latynoskich (92 proc.) i czarnych (89 proc.), ale także w dzielnicach z przewagą białych mieszkańców sięga 74 proc. Wyjątkiem jest ścisłe centrum — w Loopie to ok. 16 proc.

Tempo wymiany: kilka procent w pięć lat

Od 2021 roku miasto wymieniło ok. 15 tys. przyłączy, czyli niespełna 4 proc. wszystkich ołowianych linii. Średni koszt wymiany jednego przyłącza w Chicago szacowany jest na ok. 31 tys. dolarów — znacznie więcej niż w innych dużych miastach. Łączny rachunek może sięgnąć nawet 14 mld dolarów.

Nowe federalne przepisy EPA (Lead and Copper Rule Improvements) nakazują wodociągom wymianę ołowianych przyłączy w ciągu 10 lat, począwszy od 2027 roku, i obniżają dopuszczalny próg ołowiu w wodzie z 15 do 10 ppb. Chicago, ze względu na skalę problemu, może skorzystać z wydłużonego terminu — do ok. 2047 roku. Miasto planuje jednak prace według harmonogramu stanowego, który zakłada zakończenie wymiany dopiero ok. 2077 roku.

Pieniądze na wymianę są, ale nie zawsze trafiają do ziemi. Chicago pozyskało federalną pożyczkę WIFIA w wysokości 336 mln dolarów na wymianę ok. 30 tys. przyłączy, a we wrześniu 2025 roku dziennikarze WBEZ i „Chicago Sun-Times” ujawnili, że setki milionów dolarów przeznaczonych na ten cel wciąż pozostawały niewykorzystane. W maju 2026 roku Illinois otrzymało od EPA niemal 300 mln dolarów — najwięcej ze wszystkich stanów.

Co pokazują badania wody

Opublikowane w „JAMA Pediatrics” badanie naukowców z Johns Hopkins wykazało, że ok. 68 proc. dzieci poniżej 6. roku życia w Chicago mieszka w domach, w których w wodzie z kranu wykryto ołów. Autorzy przeanalizowali ponad 38 tys. testów wykonanych w latach 2016–2023: w 9 proc. próbek stężenie przekraczało 15 ppb. Ołów jest szczególnie niebezpieczny dla dzieci i kobiet w ciąży — nie ma bezpiecznego poziomu narażenia.

Problemem są też same magistrale. Według danych miejskich sprzed kilku lat ponad połowa z ponad 4 tys. mil chicagowskich wodociągów została położona w 1946 roku lub wcześniej, a niektóre odcinki pamiętają XIX wiek.

Przedmieścia: własne rury, własne terminy

Większość podmiejskich miejscowości kupuje wodę z Chicago, ale rury i harmonogramy wymiany ma własne:

• Cicero — ok. 13 tys. przyłączy do wymiany, szacowany koszt 200 mln dolarów. Prace ruszyły w kwietniu 2026 roku.
• Des Plaines — 3431 potwierdzonych przyłączy ołowianych lub ocynkowanych i 6835 o nieznanym materiale. Plan zakłada 20 lat prac (2025–2045).
• Park Ridge — wszystkie ołowiane przyłącza mają zniknąć do 2044 roku; właściciele zostali powiadomieni.
• Niles — 12-letni program wymiany bez kosztów początkowych dla właścicieli domów.
• Berwyn — bezpłatna wymiana w strefie priorytetowej na 2026 rok, zapisy w kolejności zgłoszeń.

Co możesz zrobić już dziś

• Zamów bezpłatny test wody. Mieszkańcy Chicago mogą zamówić zestaw do badania wody na obecność ołowiu przez numer 311 lub na stronie chicagowaterquality.org. Na przedmieściach warto zapytać w urzędzie miejscowości.
• Sprawdź, z czego jest przyłącze. Miejski spis przyłączy jest dostępny online — wystarczy wpisać adres.
• Sprawdź, czy przysługuje Ci bezpłatna wymiana. W Chicago z programu mogą skorzystać m.in. właściciele o dochodach poniżej 80 proc. mediany dla regionu; bezpłatnie wymieniane są też przyłącza, które pękły lub przeciekają (zgłoszenie przez 311).
• Spuszczaj wodę. Jeśli woda stała w rurach dłużej niż 6 godzin, miasto zaleca puścić zimną wodę przez co najmniej 5 minut (liczy się też prysznic czy pranie).
• Do picia i gotowania używaj tylko zimnej wody. Gotowanie nie usuwa ołowiu.
• Filtr — tylko z odpowiednim certyfikatem. EPA zaleca filtry certyfikowane na redukcję ołowiu według normy NSF/ANSI 53 (lub 58 dla systemów odwróconej osmozy) i regularną wymianę wkładów.

Źródła: WBEZ/Chicago Sun-Times, Inside Climate News/Grist, Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health (JAMA Pediatrics), US EPA, Lead-Safe Chicago, CBS Chicago, urzędy miast Des Plaines, Park Ridge, Niles i Berwyn.